Bedtijd: het hete hangijzer


 Soms is wetenschap heel praktisch. Bijvoorbeeld als onderzoekers proberen uit te vinden wat de beste manier is om je baby naar bed te brengen. Deze week was ik op de conferentie van de wereldorganisatie voor ‘infant mental health’ (WAIMH), oftewel geestelijke gezondheid van baby’s. Ik kon daar inspiratie opdoen, en ik mocht gevraagd en ongevraagd commentaar leveren bij onderzoek van anderen. Bijvoorbeeld bij het onderzoek van Doug Teti en zijn collega’s naar de emotionele beschikbaarheid van ouders tijdens bedtijd, en het effect daarvan op slaap.

Het eerst wat Teti en zijn onderzoekers was opgevallen, was dat vaders de bedtijd van hun baby massaal overlieten aan de moeders. Zijn Nederlandse vaders in dit opzicht anders dan Amerikaanse vaders? Ik hoop het wel.
Tot nu toe is er vooral onderzocht wat ouders doen bij het naar bed brengen. Teti en zijn collega’s wilden weten wat en hoe. Het onderzoek bestreek de hele babyperiode van 1 tot 24 maanden. Ze vonden dat het eigenlijk niet uitmaakte welke bedtijd-tactiek ouders gebruikten, afgemeten aan het aantal keren dat de ouder terug moest komen omdat de baby niet kon slapen, het aantal keren dat de baby ’s nachts wakker werd en de algemene moeite die de baby had met slapen. Knuffelen, vasthouden, boekje lezen, rustig spelletje, voeden: het had allemaal even veel of even weinig succes. Wat echter wel een grote voorspellende waarde had, was de kwaliteit van het contact tussen de ouder en de baby. Hoe sensitiever en hoe minder opdringerig het contact tussen de ouder en het kind was, hoe beter het kind ging slapen.
Deze bevindingen passen heel mooi in de theorie over de vroege ontwikkeling van kinderen. Bedtijd is namelijk het begin van de langste ouder-kind separatie gedurende het etmaal. Kinderen hebben de aangeboren neiging om te protesteren tegen separatie. Hoe zorg je dat de baby het zaakje toch vertrouwt, zijn of haar waakzaamheid laat verslappen, en langzaamaan dromenland betreedt? Het antwoord: door gerust te stellen.
Betekent dit dat je als ouder niet weg mag lopen bij je kind als die nog even napruttelt in zijn bedje of zelfs een beetje jammert? Nee. De onderzoekers gaven de ouders pas ‘strafpunten’ als ze het kind langer dan een minuut in hun eentje lieten huilen. En dat bracht me op de volgende vraag: is de emotionele beschikbaarheid van de ouders wellicht een teken dat ze in staat zijn om in te schatten welke bedtijd-tactiek het beste is voor hun kind? Voor het ene kind werkt een knuffel, voor het andere kind een boekje lezen of een spelletje, en voor weer een ander kind werkt het beste om niet al te veel te doen maar wel even bij de baby te blijven. Dit bleek ook: de duur van bedtijd liep uiteen van 2 minuten tot 2 uur! Het ene kind heeft wat anders nodig dan het andere kind. Sowieso bleek dat jongere kinderen meer baat hadden bij emotioneel beschikbare ouders dan oudere kinderen. Maar dat zou ook wel eens kunnen gelden voor kinderen met een wat drukker temperament.

Het goede van dit soort onderzoek is, dat onderzoekers de moeite hebben gedaan om zelf te gaan kijken hoe ouders het aanpakten (met nachtzichtcamera’s in de babykamer of de ouderslaapkamer, als de baby in het ouderlijk bed sliep). Het onderzoek loopt nog door, dus er gaat nog meer uit komen. Bijvoorbeeld voor de vraag wat de effecten zijn van het bij de ouders in bed slapen.

Voor ouders is de boodschap: kennis over hun eigen kind, gebaseerd op de band die ze hebben met hun kind, is de belangrijkste bron waaruit ze putten. Algemene opvoedingsadviezen of voorlichting kunnen nuttig zijn om ouders aan het denken te zetten, maar ouders zouden die niet rigide moeten toepassen. De andere kant van de medaille is wel dat als intuïtie de ouders in de steek laat, het probleem niet opgelost kan worden met eenvoudige opvoedingsvoorlichting. Meer kennis over de ontwikkeling van die ouderlijke gevoeligheid blijft daarom nodig. Daarom verheug ik me op de komende jaren, waarin we vanuit Generaties2 kunnen bijdragen aan die kennis. Ik ben benieuwd wat het commentaar van de collega’s zal zijn op ons onderzoek…

Naar: Teti, D. M., Kim, B. R., Mayer, G., & Countermine, M. (2010). Maternal emotional availability at bedtime predicts infant sleep quality. Journal of Family Psychology, 24, 307-315.